İçeriğe geç
bulvebil
Tüm Türkiye

Ören yeri · İzmir

Pitane

Pitane (Grekçe: Πιτάνη), Antik çağ'da Aiolis (Eolya) bölgesi antik kent yerleşimlerinden biridir. Coğrafi olarak, Elaea (Çandarlı) Körfezi'nde, Evenus (Uzunçınar) Nehri’nin döküldüğü ağza yakın bir noktada konumlanmıştır. Antik Çağ'da bölgedeki on bir önemli Aiolis yerleşiminden biri olan Pitane, bünyesinde barındırdığı iki korunaklı liman sayesinde döneminde çok ciddi ticari avantajlara ve ekonomik güce sahip olmuştur.

Konumu

İzmir’in Dikili ilçesine bağlı Çandarlı yakınlarında yer alan Pitane antik kenti, Aiolis kentlerinin kuzeyinde kalan Hemeros'un kitaplarında bahsettiği 12 Aiol antik kentinden birisi olarak tarih sayfalarında yerini almıştır.

Tarihi

Söylencelere göre Pitane Antik Kenti Amazonlar tarafından kurulmuştur. Pitane adı ise kraliçe kenti, tanrıça kenti anlamına gelmektedir.

Klasik Dönem

Milattan önce 5. yüzyıla gelindiğinde Pitane, Atina öncülüğünde kurulan Delos Deniz Birliği’nin (Attika-Delos Symmakhia’sı) bir üyesiydi ve birlik kayıtlarına göre o dönem 1.000 drahmi vergi (phoros) ödemekteydi. Büyük İskender’in Anadolu seferi sırasında, milattan önce 335 yılında, Makedon general Parmenion, Ahameniş (Pers) İmparatorluğu’na karşı yürüttüğü harekât kapsamında Pitane’yi kuşatma altına aldı. Ancak kent, Pers ordusunun yetenekli generali Rodoslu Memnon’un zamanında müdahalesi sayesinde bu kuşatmadan kurtulmayı başardı.

Hellenistik Dönem

Milattan önce 319 sularında, Pitane vatandaşı olan Lysistratos oğlu Herakleitos, Delphi halkı tarafından onurlandırıldı. Yine milattan önce 325 ile 275 yılları arasında Abydoslular, bir diğer Pitane sakini olan Antiphanes oğlu Kharidemos’u Delphi’de bir adakla onore ettiler; bu adağın parçası olan heykel, Atinalı dünyaca ünlü heykeltıraş Praksiteles’in imzasını taşımaktaydı. Selevkos Krallığı’nın hükümdarı I. Antiohos Soter (hüküm süresi M.Ö. 281-261) döneminde Pitane, krala 380 talanton gibi büyük bir meblağ ödeyerek topraklarını genişletme fırsatı buldu. Satın alınan bu stratejik arazi, milattan önce 2. yüzyılın ortalarında hemen karşıdaki Midilli (Lesbos) Adası'nda bulunan Mitilini kentiyle büyük bir sınır uyuşmazlığına yol açtı; krizin çözümü için Bergama (Attalos) Krallığı hakemlik yapmak zorunda kaldı. Söz konusu tahkim belgesi, Pitane’nin Hellenistik Dönem'de Attalos hanedanlığına bağımlı olmayan özgür bir kent (civitas libera) statüsünü koruduğunu ve resmi devlet yazışmalarında artık yerel Aiol lehçesini bıraktığını göstermesi açısından tarihi bir öneme sahiptir. Milattan önce 84 yılında, Pontus Kralı VI. Mithridatis, Roma generali Gaius Flavius Fimbria’nın takibinden kaçarken Pitane’ye sığındı. Fimbria tarafından burada ablukaya alınan Mithridatis, kuşatma sonuçlanmadan deniz yoluyla Midilli’ye kaçmayı başardı. Akademi dünyasının önemli isimlerinden filozof Arkesilaos’un doğum yeri olmasıyla da tanınan kent, Roma İmparatoru Titus’un saltanatı sırasında meydana gelen şiddetli bir depremle büyük ölçüde tahrip olmuştur. Pitane'nin adı ilerleyen dönemlerde Hierokles'in eserlerinde de geçmektedir. Yaşlı Plinius, kentin yakınlarında başka hiçbir antik yazar tarafından zikredilmemiş olan Canaius adında bir nehirden bahsetmektedir; ancak bu akarsuyun, Batlamyus (Ptolemaios) tarafından aktarılan ve ismini muhtemelen Pitane kentinden alan Pitanes Nehri ile aynı su yolu olduğu düşünülmektedir.

Hristiyanlık Dönemi

Roma İmparatorluğu idaresi altında Latince Pitanae ismiyle anılan kent, bölgenin Hristiyanlaşma sürecinde piskoposluk merkezi haline geldi. Günümüzde piskoposun fiilen ikamet ettiği aktif bir idari merkez olmasa da, Roma Katolik Kilisesi bünyesinde tarihi önemine binaen varlığını sürdüren bir ünvan piskoposluğu makamı olarak kabul edilmektedir.

Kazılar

Antik kent Pitane tarihi hakkındaki ilk araştırmalar 1910-1911 yılları arasında Bergama kazılarında görevli arkeologlar tarafından yapılmış, yapılan yüzey araştırmaları ve arkeolojik kazılarda Arkaik Dönem başta olmak olmak üzere çeşitli dönemlere ait eserlere rastlanılmıştır.

Arkeolojik Keşifler ve Erken Dönem

Pitane Antik Kenti'nde ilk arkeolojik kazılar Baltacı Bey ile Osman Hamdi Bey tarafından yapılmıştır. Bu kazılar sonucunda Miken Dönemi'ne ait vazo başta olmak üzere bolca monokrom keramik ve yortan kap bulunmuştur. Pitane nekropolünde gerçekleştirilen sistemli kazılar; Miken, Protokometrik, Geometrik, Oryantalizan (Doğu Akdeniz etkili) ve Arkaik dönemlere tarihlenen son derece zengin keramik buluntularını gün yüzüne çıkarmıştır. Elde edilen bu veriler ışığında Pitane, Miken kültürünün Anadolu kıyılarındaki nüfuz alanının ulaştığı en kuzey uç nokta olarak kabul edilmektedir. Kentteki kazılarda keşfedilen ve milattan önce 6. yüzyıla tarihlenen ünlü bir Kouros heykeli (Arkaik Dönem genç erkek heykeli), günümüzde Bergama Arkeoloji Müzesi bünyesinde sergilenmektedir. 1958'te köylüler tarafından bulunan bu heykel sebebiyle bölgeye giden Prof. Dr. Ekrem Akurgal öncülüğünde Çandarlı'da 1959 ile 1965 yılları arasında kazı çalışmaları yapılmıştır. Prof. Dr. Ekrem Akurgal çalıştığı Pitane Nekropolünün her gün birkaç düzine vazo ve küçük buluntu verdiğini kendi kitabında yazarak Pitane'yi o zamana kadar bulunan en zengin Anadolu Eskiçağ Mezarlığı olarak tanımlamıştır. Ayrıca kentte 1997'de bir kurtarma kazısı yapılmış olup yedi adet mezar açığa çıkarılmıştır. Günümüzde Pitane buluntuları İstanbul Arkeoloji Müzeleri, İzmir Arkeoloji Müzesi ve Bergama Müzesi'nde sergilenmektedir.

Önemli kişiler

Otolikos (Autolycos) (yaklaşık M.Ö. 360 – 290): Antik dönemin önde gelen matematikçi ve gök bilimcilerindendir. Geometri alanında dönemin öncü çalışmalarına imza atmış, özellikle küresel geometri ve gök cisimlerinin hareketleri üzerine kaleme aldığı risaleleriyle bilim tarihine geçmiştir. Arkesilaos (Arcesilaus) (M.Ö. 316/5 – 241/0): Felsefe tarihinde "Akademik Şüphecilik" (Skeptisizm) akımının kurucusu olarak kabul edilen dünyaca ünlü filozoftur. Atina'daki Platon Akademisi'nin başkanlığını da yürüten Arkesilaos, Pitane'nin antik felsefe dünyasındaki en güçlü temsilcisidir. Matron (M.Ö. 4. yüzyılın sonları): Epik şiir türünü mizahi bir dille eleştiren parodi türündeki eserleriyle tanınan bir yazardır. Antik Yunan mutfak kültürünü ve aristokratların ziyafet alışkanlıklarını hicveden ünlü "Attika Şöleni" (The Attic Feast) adlı eserin sahibidir..

Kaynak: Vikipedi (yeni sekmede) (metin CC BY-SA 4.0), konum: Wikidata.

Konum ve yol tarifi

İzmir'da gezilecek diğer yerler

Antik kent · İzmir

Pergamon

Pergamon (Grekçe: Πέργαμον), günümüzde İzmir iline bağlı Bergama ilçesinin merkezinin yerinde kurulu antik kentin adıdır. Pergamon, eski çağlarda Misya…

Foto: Bernard Gagnon, CC BY-SA 3.0

Ören yeri · İzmir

Celsus Kütüphanesi

Celsus Kütüphanesi, İzmir, Selçuk'a bağlı Efes'te bulunan bir kütüphane kalıntısı. Roma senatörü Gaius Julius Celsus Plemaeanus için vefatından sonra oğlu…

Foto: Benh LIEU SONG, CC BY-SA 3.0

Ören yeri · İzmir

Phokaia

Fokaia veya Phokaia, (Grekçe: Φώκαια; Phṓkaia, Latince: Phocaea, Türkçe: Foça), Anadolu'da, Ege Denizi kıyısında, İzmir Körfezi'nde bir antik Yunan kentiydi.…

Foto: QuartierLatin1968, CC BY-SA 3.0

Antik kent · İzmir

Klazomenai

Klazomenai (Grekçe: Κλαζομεναί), İzmir Körfezi'nin güney sahil şeridi üzerinde, İzmir'in 38 km batısında, Urla belediyesi sınırları içinde bulunan tarihi…

Foto: Megistias, CC BY-SA 3.0

Ören yeri · İzmir

Smyrna

Smirni (Yunanca: Σμύρνη Smýrni/Smýrnē; Latince: Smyrna), İzmir sınırları içinde iki farklı konumda yer alan tarihî kentler. Körfezin kuzeydoğusunda yer alan ve…

Foto: Georges Jansoone JoJan, Public domain

Antik kent · İzmir

Teos

Teos (Antik Yunanca: Τέως) veya Teo, İyonya kıyısında, Chytrium ve Myonessus arasındaki bir yarımadada bulunan antik bir Yunan kentiydi. Orchomenoslu…

Foto: Kadı, CC BY-SA 4.0

Yorumlar (0)

Misafir olarak yazıyorsun · Giriş yap ya da bilgilerini yaz.

Yorumlar editör onayından sonra görünür.

Henüz yorum yok. İlk yorumu sen yaz.